Giáo già: Vài Lời Tưởng Nhớ Nhà Văn Hóa Tuyệt Vời Petrus Trương Vĩnh Ký

Giáo Già: Kính thưa quý vị,

Cuối thập niên 1950, trường Trung học Nguyễn Đình Chiểu ở Mỹ Tho, sau lớp Đệ nhị, học sinh thi xong Tú Tài I, không có lớp Đệ nhứt để học thi Tú Tài II, học sinh phải chuyển lên Sài Gòn để học lớp Đệ nhứt và thi Tú Tài II. Học sinh từ Mỹ Tho lên có thể theo học lớp Đệ nhứt ở trường Petrus Trương Vĩnh Ký hoặc trường Chu Văn An. Tôi và một số bạn rủ nhau ghi tên học ở trường Chu Văn An, nên không có cơ hội học ở trường Petrus Trương Vĩnh Ký. Do đó không có được vinh hạnh là cựu học sinh Petrus Trương Vĩnh Ký, thường được gọi tắt là Petrus Ký, cũng thường được gọi là Lycée Petrus Ký.

Dù không được vinh hạnh là cựu học sinh Petrus Ký, nhưng lúc nào tôi cũng bày tỏ sự mến mộ học giả Trương Vĩnh Ký mỗi khi có dịp, nhứt là mỗi khi có dịp gần gũi cố Giáo sư Nguyễn Thanh Liêm, nghe ông nhắc lại những kỷ niệm thời ông làm hiệu trưởng trường Petrus Ký. Cuối đời giáo dục ông tuy là Thứ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục Việt Nam Cộng Hòa, nhưng niềm hãnh diện thường được ông bày tỏ là thời ông làm hiệu trưởng trường Petrus Ký.

Tôi còn nhớ, lúc ra mắt cuốn “Bài học Thầy Nguyễn Ngọc Huy, Nguyễn Văn Bông, Trần Văn Hương” được tổ chức tại East Bay Vietnamese Association, Oakland, California, USA, ngày 30 tháng 7 năm 2000, bên cạnh cựu Thủ tướng Nguyễn Bá Cẩn, cựu Thứ trưởng Bộ Giáo dục VNCH, Viện trưởng Viện Đại học Bách Khoa Thủ Đức Đỗ Bá Khê; Giáo sư Nguyễn Thanh Liêm, cựu Thứ trưởng Bộ Giáo dục VNCH, đảm trách phần giới thiệu cố Giáo sư Nguyễn Ngọc Huy. Tôi xin phép không nói về nội dung lời giới thiệu của Giáo sư Nguyễn Thanh Liêm, tôi chỉ xin phép nói tới sự thích thú của ông khi ông nói tới thời gian ông làm hiệu trưởng trường Petrus Ký. Sự thích thú đó được ông diễn tả khi đọc thuộc lòng câu đối trên cổng trường [xem hình]. Đó là:

Khổng Mạnh cương thường ghi khắc cốt

Tây Âu khoa học yếu minh tâm

Sau đó, tôi không nhớ đã đọc được ở đâu đó câu ông viết về Petrus Trương Vĩnh Ký như sau: “Ông không có Cử nhân hay Tiến sĩ gì cả kể cà Tú tài. Ông không làm Thượng thơ hay Tổng đốc gì cả. Nhưng Ông có cái vốn kiến thức sâu xa rộng rãi hơn tất cả những người Việt Nam đồng thời với ông, nhứt là sự hiểu biết về phương pháp nghiên cứu khoa học của Tây phương, mà hầu hết những người trí thức Việt Nam thời bầy giờ chưa có. Cuộc đời hơn 30 năm viết lách của Ông quả thật là một cuộc đời tận tụy, miệt mài và công trình biên khảo trước tác của ông quả thật là một công trình hết sức quy mô đối với những người đi trước ông, đồng thời với ông, hay tiếp nối theo ông.” Câu này cũng được Tiến sĩ Mai Thanh Truyết ghi lại.

Tôi nhớ rất nhiều lần Giáo sư buồn bã nói đến chuyện Việt cộng đã cho gở bỏ tượng Petrus Ký ở công viên đường Alexandre de Rhodestượng bán thân Petrus Ký nơi sân trường cũng bị thay thế bằng tượng có tên “Lê hồng Phong”, cùng lúc đổi tên trường là Lê hồng Phong. Những lần này Giáo sư đều ao ước sẽ có một lúc nào đó tượng Petrus Ký được dựng lại nơi sân trường… Hay ít ra cũng có một bức tượng Petrus Ký được dựng ở hải ngoại, để tưởng nhớ nhà văn hóa tuyệt với của dân tộc Việt Nam.

Điều này nhắc tôi nhớ tới báo Lục Tỉnh Tân Văn, khi phong trào Duy Tân hoạt động công khai rầm rộ, ông Trần Chánh Chiếu đã cổ động lạc quyên đúc tượng kỷ niệm ông Trương Vĩnh Ký với bài “ông Đốc Ký“.

Sau này, lúc còn sanh tiền, khi gặp các thân hữu, nhứt là các cựu giáo chức và học sinh Petrus Ký, cố Giáo sư Nguyễn Thanh Liêm thường cố súy việc đúc một bức tượng Petrus Ký, và quan trọng hơn nữa là xây dựng tượng đài Petrus Ký ở một nơi thích hợp nào đó ở hải ngoại.

Dịp may đến khi cựu học sinh trẻ của trường Petrus Ký, anh Phạm Thế Trung (niên khóa 1967-1972) ở Toronto, Canada, năm 1997, đã điêu khắc và biếu cho Hội Ái hữu cựu học sinh Petrus Ký Nam California một bức tượng bằng thạch cao. Từ đó, Giáo sư Nguyễn Thanh Liêm nghĩ ngay tới việc dựng một tượng đài khi có dịp.

Sau đó, nhóm Thiện chí Xây đựng Tượng đài được thành hình, và thêm một dịp may nữa là Trung Tâm La San ở San Jose có nhã ý cho xây tượng đài tại đây.

Công việc được xúc tiến. Mấy tháng trước, ngày 15/7/2017, một Lễ Ra Mắt đơn giản được cử hành tại đây với một buổi tiệc thân mật.

Tiếp theo, cũng tại trung tâm La San, lễ động thổ được tổ chức ngày 26/7, cùng với bức tượng bằng thạch cao do cựu học sinh Phạm Thế Trung, một cựu học sinh Petrus Ký mang từ Toronto qua.

Hiện tượng bằng thạch cao đang được giữ tại San Jose, và anh Trung đang đặt công ty đúc đồng và lắp ráp Mussi Artworks Fountre & Gallery, CA, thực hiện. Theo cựu học sinh Petrus Ký, Tiến sĩ Mai Thanh Truyết, dự kiến dự án sẽ hoàn tất và khánh thành vào năm 2018, nhân dịp ngày giỗ 1/9 hay ngày sinh 6/12 của cụ Petrus Trương Vĩnh Ký, hoàn thành ước mơ của cố Giáo sư Nguyễn Thanh Liêm, đồng thời cũng là ước mơ của tất cả cựu học sinh Petrus Ký, của toàn thể những con dân Việt mến mộ Người.

Văn hào kiêm triết gia Ernest Renan đã nói “Văn hóa là cái gì còn lại sau khi người đã quên hết”; nhưng văn hóa Việt Nam không bị ai “quên hết”. Nó vẫn tồn tại, mải mải tồn tại, vì con dân Việt, dù có phải tạm thời lưu vong ở hải ngoại, họ không bao giờ quên hết những công trình văn hóa tuyệt vời của con người tuyệt vời Petrus Trương Vĩnh Ký.

Cám ơn quý vị đã lắng nghe và trân trọng kính chào quý vị.

Trần Minh Xuân

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*