Thái Hóa Lộc: Bạn Tôi!

Sắp đến “bát tuần” mà tôi vẫn chưa phân biệt thế nào thật sự là “bạn” theo đúng nghĩa

và khi biết đã là có bạn, thì thế nào, cũng có bạn thật và bạn giả:

“Bạn giả cũng tựa như bạc giả,
đã không xài được mà để trong túi có khi mang họa.”

Tôi cố tìm trong ký ức từ thủa cắp sách đến trường đến khi vào quân trường làm lính. Sau biến cố 30 tháng 4 năm 1975, làm thân chiến bại vào tù, vượt biên định cư ở Hoa Kỳ từ New York đến Texas hơn bốn mươi năm. Bạn theo nghĩa thông thường không thể nào nhớ hết! Bạn học cùng lớp và cùng trường còn lại bốn người vẫn thường liên lạc, gần gũi có Nguyễn Phong, San Jose California và Trần Quang Hồng, Tô Hưng Thạnh, Dallas và Mang Đức Long, Florida…

Trong thời gian đi lính gần 7 năm, khi ra khỏi quân trường Thủ Đức, tiếp tục được huấn luyện chuyên môn ngành Quân Cụ rồi ra đơn vị phục vụ còn lại hai người là Phan Công Minh, đơn vị cuối cùng là phụ tá cho Đại Úy Võ Trường Thi Chỉ Huy Trưởng Kho Đạn 545 Sa Đéc và Lê Can Sĩ quan Tiếp liệu Kho Đạn 521 Qui Nhơn.

Thời gian trong các trại tù Cộng sản thì còn lại có Nguyễn Ngọc Cương Houston, Texas và Chu Văn Hải Washington D.C. còn sống…

Còn trong sinh hoạt báo chí truyền thông và các tổ chức Cộng đồng, Hội Đoàn hơn 40 năm không thể nào kể cho hết nhưng trong bài viết này, tôi muốn nói đến BẠN TÔI, một người bạn thật sự và người đó là ai?
Nhiều người vẫn cho rằng một trong những hạnh phúc trên đời này là tình bạn. Điều này thì ai cũng dễ dàng đồng ý thôi. Thế nhưng, để có tình bạn thực sự thì cần có những người bạn thực sự. Như thế nào gọi là một người bạn?

Liệu có phải những ai ta vẫn giao du đều là bạn cả? Không đâu, số người ấy gồm cả “bạn” lẫn “bè”, và phần nhiều là bè hơn là bạn. “Bạn bè” không phải là lối nói cho xuôi tai, cũng không phải là “từ láy”, “từ đệm” này nọ như nhiều người tưởng mà là “từ ghép” của hai chữ “bạn” và “bè”. Bạn, nói đơn giản, là người đồng hành cùng chia vui sẻ buồn với ta trên những chặng đường đời. Bè là những kẻ tạt ngang qua đời ta trong chốc lát, rồi đường ai nấy đi mà không chút vấn vương.

Bè là một dạng “bạn qua loa”. Bè trong những chữ “bè phái”, “kết bè, kết đảng” gợi lên ý tưởng không lấy gì làm hay ho cho lắm. Kết bè luôn luôn dễ dàng hơn kết bạn, như ta dễ dàng “cụng ly” với người mới tiếp xúc lần đầu trong một bàn tiệc. Bạn nhậu là một trong những dạng “bè” khá phổ biến. Bàn nhậu và cuộc nhậu mở ra những cơ hội thuận tiện cho những ai có nhu cầu kết bè. “Bè” dễ đến, dễ đi. Những lúc ta sảng khoái thì bè xăng xái “tấp” vào, những khi ta phiền muộn thì bè lặng lẽ “trôi” đi.

Những kẻ ở quanh ta trong những cuộc vui ồn ào mà ta tưởng là “bạn” thường chỉ là “bè”. Như những cuộc vui chóng tàn, những người “bạn” dễ dãi ấy cũng nhanh chóng biến mất khỏi đời sống chúng ta. Những con người ta dễ lầm tưởng là “bạn” ấy, nhiều lắm chỉ đi với ta một đoạn đường ngắn ngủi, cũng không khác mấy những anh chàng, những cô nàng vớ vẩn mà ta có lần “đụng” phải, có lần gặp gỡ phất phơ đâu đó trong đời này, nói dăm ba câu chuyện nắng mưa rồi chia tay, đường ai nấy đi và chẳng bao giờ còn gặp lại lần thứ hai. “Bè” cũng hay “đổi bè”, khi thì hát “bè” này, khi thì đổi sang “bè” khác. Tình bè khó mà bền chặt vì thiếu sự hiểu biết và tin cậy. Bè có khi hóa thành bạn, tình bè có khi đổi sang tình bạn nếu chung sống được với nhau lâu dài. Thường thì bè chỉ là bè. “Có hoạn nạn mới biết bạn, bè”, câu ấy không mới nhưng chẳng bao giờ cũ, chẳng bao giờ sai, và cũng cho thấy một trong những “đức tính” nổi bật của bè: những lúc “bạn” khốn đốn thì “bè” chẳng thấy đâu và thường viện những lý do chính đáng để không phải ra tay nghĩa hiệp với bạn mình.

Hầu như ai cũng có ít nhiều bè, là những người ta vẫn tiếp xúc vì nhu cầu giao tế hoặc cùng môi trường sinh hoạt (hội hè, làm việc, giải trí…), nhưng không kể là bạn nên họ phải là bè. Ngược lại, ta cũng là bè của nhiều người, những người không thực sự xem ta là bạn. Cuộc sống là vậy. Thường thì bè cũng vô thưởng vô phạt, nếu ta chẳng trông cậy gì ở họ thì cũng không phải thất vọng vì họ.
Bạn cũng có bạn thân, bạn sơ: “Bạn sơ” có điểm giống “bè” là ta không biết gì nhiều về họ nên không đủ độ tin cậy.

Bạn thân thường là bạn quen biết và gắn bó lâu năm, là người biết rõ cả tính tốt lẫn thói hư tật xấu của ta. Bạn thân là người từng chia sớt cùng ta những vui buồn, sướng khổ, và là người ta tin cậy được để chia sẻ những nỗi niềm. Bạn thân không hẳn là tri kỷ hoặc gần nhau về tính cách, sở thích, quan niệm. Bạn thân cũng không hẳn là người thật tốt. Có những người thật tốt với ta, có khi tốt hơn cả những bạn thân, nhưng ta vẫn không cảm thấy gần gũi, thân mật, vì thế không gọi là bạn thân.

Tình bạn thường “tĩnh” hơn là “động”, lắng đọng hơn là sôi nổi. Ở giữa hai người bạn thân là sự đồng cảm. Tận cùng của đồng cảm là thinh lặng. Tình bạn cần có một bề dày của sự gắn bó, hiểu biết, cảm thông và tin cậy. Đến một tuổi nào đó người ta thật khó mà có thêm được những người bạn mới, trong lúc những người bạn cũ thì cứ mất đi lần lần. Càng lớn tuổi người ta càng cảm thấy cô đơn là vậy, và chẳng còn cách nào khác hơn là cố mà giữ lấy và yêu lấy những tình bạn cũ kỹ, hiếm hoi còn sót lại. Những người tưởng rằng mình có nhiều bạn, thực ra là những người không có hoặc có rất ít bạn, và không biết phân biệt đâu là bạn, đâu là bè; hơn thế nữa, đâu là bạn thật, đâu là bạn giả.

Bạn lại có “bạn thật” và “bạn giả”. Bạn thật là khuôn mặt thật, không điểm phấn tô son. Bạn giả là chiếc mặt nạ, với nhiều lớp phấn dày. Như cuộc sống có hai mặt, con người vừa có bạn thật lại vừa có bạn giả. Rủi thay, bạn giả lúc nào cũng nhiều hơn bạn thật. Bạn giả thì tình cũng giả, đến với ta vì cái gì đó khác hơn là tình thật. Bạn giả là người đóng giả vai người bạn, ngoài mặt tỏ ra thân thiết nhưng có thể bất ngờ tặng cho ta những nhát dao trí mạng từ phía sau lưng, hoặc phun ra những nọc độc của lòng đố kỵ. Đôi lúc có kẻ thù còn dễ chịu hơn là có những người bạn giả. Bạn giả cũng tựa như bạc giả vậy, đã không xài được mà để trong túi có khi mang họa. Bạn giả cải trang rất khéo, ra vẻ tình nghĩa thắm thiết, nói năng toàn những lời hay lẽ phải. Thường thì người ta phát giác ra bạn giả khá muộn màng, đành tự an ủi là học được bài học quý giá (với chút vị đắng cay) về những tình bạn… giả. Bạn giả như rượu giả, uống vào mới ngã ngửa ra. Bạn thật và bạn giả đều là những “bạn” ta quen biết khá lâu. Làm sao nhận biết được bạn nào là thật, bạn nào là giả?

Bạn thật là người thực tâm mong muốn những điều tốt lành cho người bạn mình, là người vui sướng thấy bạn mình hạnh phúc, may mắn và thành công trong cuộc sống, như là hạnh phúc, may mắn và thành công của chính mình vậy (dẫu có “qua mặt” mình đi nữa). Bạn thật không bỏ qua cơ hội nào giúp bạn mình thăng tiến trên đường đời. Bạn thật không ngại tán thưởng về tài năng hoặc thành công của bạn mình để giúp bạn thêm tự tin trong cuộc sống, và không ngại nói thẳng nói thật về những sai trái của bạn mình để giúp bạn cải thiện bản thân. Bạn thật không ngại nói tốt về bạn mình sau lưng bạn, và sẵn sàng bẻ gãy những mũi tên ác ý nhắm vào bạn mình. Bạn thật là bàn tay chìa ra cho bạn mình nắm lấy lúc sa cơ thất thế, là đôi nạng cho bạn mình tựa vào lúc chông chênh, nghiêng ngả giữa dòng đời xuôi ngược. Bạn thật là người đến với ta trong những thời kỳ đen tối nhất của đời ta, trong những lúc ta trần trụi, và cũng là người ta có thể đến gõ cửa mà không cảm thấy ngại ngùng khi cần sự giúp đỡ.

Bạn giả là người có những “đức tính” trái ngược hoặc không giống như trên.
Những người bạn thật như thế làm sao mà có nhiều được, thường chỉ đếm được trên những đầu ngón tay của một bàn tay (và ít khi đếm hết được). Con số này lại hao hụt dần và không kiếm đâu ra được để mà thay thế khi ta bước vào buổi hoàng hôn của đời người. Những con người ta gặp gỡ vào tuổi xế chiều, khi mà quỹ thời gian đã gần cạn, làm sao mà có đủ bề dày của một tình bạn. Làm sao để có được những người bạn thật? Tôi chắc câu trả lời được nhiều người tán đồng là: “Bạn hãy tỏ ra là người bạn thật.” Chẳng ai có hứng thú gì để “giao lưu tình cảm” với những người bạn giả, trừ khi ta cũng là… bạn giả.

Sau khi phân tích nhiều thứ gọi là “bạn”, tôi đã cố gắng tìm trong cuộc đời tôi có mấy người mà tôi nghĩ là BẠN TÔI. Bạn tôi là ai bây giờ và thực sự vô cùng khó khăn khi lục lọi trong tiềm thức để nhận ra ai là BẠN TÔI. Người đầu tiên tôi nghĩ đến Phan Công Minh, người vừa từ trần ngày 25 tháng 7 vừa qua tại Long Xuyên, Việt Nam vì bệnh phổi sau 10 ngày nằm trong bệnh viện. Người báo tin buồn cho tôi là cháu Nhật Hà, cháu cho tôi biết sự liên hệ trong gia đình đối với Phan Công Minh gọi ông Nội…

Phan công Minh và tôi chỉ có đoạn giữa nhưng không có đoạn đầu và đoạn cuối. Phan Công Minh xuất thân thầy giáo và tôi sinh viên, tổng động viên rồi gặp nhau tại quân trường Thủ Đức khóa 4/69 và may mắn cùng với 45 sĩ quan nhập ngành Quân Cụ. Ra trường, Phan Công Minh về phục vụ Kho Đạn 545 Sa Đéc còn tôi phục vụ Kho Đạn 546 Sóc Trăng. Minh chỉ ở một đơn vị duy nhất còn tôi lưu lạc nhiều nơi, tăng phái nhiều đơn vị khác như Kho Đạn 543 Mỹ Tho, Kho 533 trong Tổng Kho Long Bình và lúc rã ngũ là Kho Đạn 421 Qui Nhơn…

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, cũng như tất cả các sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng Hòa còn lại, Minh và tôi đều vào tù. Sau khi ra tù, tôi vượt biên đến đảo Hong Kong và không bao lâu đến Hoa Kỳ. Tình cờ, tôi gặp lại Minh vào giữa năm 1985. Tôi rất mừng gặp lại và hai anh em quyết định về cùng sống chung một nhà. Mỗi năm Minh đánh lưới tôm ở biển Houston, hết mùa về lại cùng sống chung một mái nhà. Tôi không nghĩ một ngày nào đó chúng tôi phải chia tay nhau trong khi chúng tôi cùng chung một bàn thờ cho song thân của Minh và mẹ tôi…Song thân của Minh cũng như song thân của tôi và mẹ của tôi cũng như mẹ của Minh mỗi khi đến ngày lễ giỗ hay đến ngày Tết. Hình của mẹ tôi bên cạnh hình của song thân Minh và luôn nhiều năm như vậy!

Cuộc sống thăng trầm và lòng người cũng thay đổi. Tôi thất bại từ nhà in, qua làm báo. Ngôi nhà tôi mua mà lúc trước phải chuyển lại cho Minh. Tôi phải rời khỏi ngôi nhà đầu tiên tôi mua bằng sức lao động khi đến Mỹ tại thành phố Arlington, và cũng là lúc trở thành kẻ vô gia cư kể từ ngày ấy. Tôi không giận Minh nhưng buồn, tình đời thế thái nhân tình. Những ngày mệt mỏi thất vọng muốn có một giấc ngủ bình yên và có lần tối muốn quay về nhà cũ nhưng vừa bước lên vài nấc thang để lên phòng, tôi cảm thấy hụt hẫng, liền quay xuống trở lại chiếc xe cũ của mình để dỗ giấc ngủ qua đêm…Và cũng từ ngày ấy, tôi rời thành phố Arlington về sống tại Garland, bước qua một khúc quanh khác. Cuộc đời đã có ánh sáng bên kia đường hầm khi gặp một ân nhân giúp đỡ khuyến khích trở lại “nghề làm báo” từ tài chánh, phương tiện phân phối báo và cả hai bữa ăn. Tuần Báo Người Việt ra đời trong điều kiện khó khăn lúc bấy giờ vì địa phương đã có hai tờ báo là Việt Nam Weekly News và Bút Việt (tiền thân Bút Việt News) quen thuộc với đồng hương độc giả…

Cũng từ “xa mặt cách lòng” và quen biết một số hội đoàn, giữa chúng tôi ngấm ngầm có sự bất đồng về quan niệm, ý thức chống cộng. Trong lúc tôi phải chịu đựng những sự chống đối, cạnh tranh để sống còn thì “bạn tôi” ngã lòng “phản bội”. Thời gian đầu về chung sống với nhau, chúng tôi không che giấu bất cứ một chuyện gì ngay trong suy nghĩ đặc biệt về ý thức chống cộng. Bởi vì tôi đã nhận ra nhiều cá nhân rất hăng hái trong các cuộc biểu tình “hoan hô – đả đảo” nhưng sự hiểu biết về Cộng Sản rất nghèo nàn, thiển cận.

Thời gian đã cho tôi kiểm chứng suy nghĩ là không nhiều lầm lẫn. Họ đã hăng say ngày trước rồi rút lui vào bóng tối. Nhiều người thuộc thành phần này đã bắt đầu về Việt Nam thăm lại quê hương, đi du lịch trong sự đau khổ những đồng hương và cũng từng là chiến hữu với họ trước năm 1975. Những thành phần này vô tình đã làm mất niềm tin của những người thật sự chống cộng. Tôi tự hỏi tại sao “người ta” nói chống cộng trong lúc Cộng Sản Việt Nam đang cai trị lại về nước. Phải nói rất nhiều và rất nhiều đã cùng nhau về và cũng vì thế Cộng Sàn Việt Nam nhận cả hơn 17 tỷ ngoại tệ. Ngày “bạn tôi”, Phan Công Minh về Việt Nam sống những ngày cuối đời không báo tin hay từ giã tôi. Minh biết thế nào tôi cũng phản đối với một lý do mà chúng tôi đã đồng ý trước đây: “Còn Cộng Sản là không về Việt Nam!”.

Tôi và Minh đều “trốn chạy” Cộng sản sau khi ra khỏi tù. Tại sao chúng ta đã trốn chạy Cộng sản để tìm cuộc sống tự do lại về trong lúc còn Cộng Sản. Chúng tôi đã từng nói khi còn trong tù là “nhà tù nhỏ” và ra khỏi tù sống trong nước là “nhà tù lớn” kia mà!. Về lại Việt Nam lúc còn sống hay dưới hình thức “chiếc quan tài” đều là một sự “đầu hàng”, phản bội lời hứa khi ra đi vượt biên, hay H.O khi quyết định bỏ nước ra đi.

Ngoài “bạn tôi” là Phan Công Minh, tôi cũng không quên và không thể nhắc đến một người mà tôi tự nhũ với lòng mình, thương yêu như một người em và cũng có thể là “bạn tôi”. Chúng tôi cũng từng chia sẻ “vinh nhục” một thời gian dài. Bổng một ngày giông gió nổi lên vì một duyên cớ không đâu rồi lặng lẽ chia tay…Hai người mà tôi đề cập trong bài tạp ghi này mà tôi ôm ấp trân quý đã vỗ cánh bay xa. Một người đã nằm xuống dưới lòng đất lạnh, và một người còn sống… nhưng đã chết trong trái tim tôi…

Tôi đã lầm! Ai là bạn tôi bây giờ!!!

Thái Hóa Lộc

1 Comment

  1. Very great post. I simply stumbled upon your blog and wanted to mention that I have truly enjoyed browsing your blog posts. After all I’ll be subscribing for your feed and I hope you write again soon!

Comments are closed.