Làm sao biết Bắc Hàn thực sự phi nguyên tử hóa?

BBC. Bắc Hàn nói sẽ dỡ bỏ một địa điểm thử nguyên tử (NT) cuối tuần này với sự chứng kiến của báo chí. Nhưng hãy xem họ làm gì để thực sự phi nguyên tử (NT) hóa.

Cơ sở thử nghiệm NT của Bình Nhưỡng – khu phức hợp Punggye-ri nằm ở vùng núi phía đông bắc Bắc Hàn. Nơi này đã được sử dụng cho sáu vụ thử NT kể từ năm 2006, nhưng Bắc Hàn cho hay “các biện pháp kỹ thuật” sẽ được thực hiện từ 23-25/5 để tháo dỡ địa điểm này.

Bắc Hàn cam kết phi NT hóa, nhưng lại đe dọa rút khỏi các cuộc đàm phán dự kiến với ông Trump do bất đồng trong cách thức thực hiện. Thoạt tiên, cam kết của Kim Jong-un về đóng cửa cơ sở thử NT dường như là bước đầu tiên để chấm dứt chương trình NT. Nhưng thực sự nước này sẽ đi xa đến đâu trong phi NT hóa?

Đánh giá đúng đắn

Punggye-ri là địa điểm thử nghiệm vũ khí NT của Bắc Hàn, với một hệ thống đường hầm đào dưới lòng núi Mantap gần đó. Địa điểm này được cho là đã sụp đổ một phần. Bình Nhưỡng nói việc mời các nhà quan sát nước ngoài – các nhà báo Nam Hàn và quốc tế – chứng kiến các đường hầm bị đánh sập và các cơ sở quan sát được dỡ bỏ sẽ thể hiện việc Bắc Hàn làm việc một cách ‘minh bạch’. Nhưng không rõ các chuyên gia có được mời hay không? Việc mời chuyên gia là biện pháp cần thiết để đánh giá một cách đúng đắn.

Bắc Hàn, phi hạt nhân hóa 
Ảnh vệ tinh cơ sở thử nghiệm hạt nhân Punggye-ri của Bắc Hàn

Việc mời Tổ chức Cấm Thử NT Toàn diện (CTBTO) cho phép xác nhận rằng địa điểm này không còn khả năng tiến hành thử nghiệm NT nữa.

Tổ chức này, một nhóm giám sát do Liên Hiệp Quốc hậu thuẫn nhằm cấm các thử nghiệm NT trên toàn thế giới, duy trì một mạng lưới cảm biến để bảo đảm rằng không có vụ thử NT nào được tiến hành. Các chuyên gia có thể đưa ra đánh giá kỹ thuật về việc hoàn tất phá hủy khu thử hạt nhân. Và các nhà phân tích sẽ chờ đợi chứng kiến sự sụp đổ của các đường hầm còn lại tại Punggye-ri và việc dỡ bỏ các thiết bị giám sát.

Sau buổi lễ, hình ảnh vệ tinh sẽ được các nước và các chuyên gia độc lập sử dụng để theo dõi hoạt động, các tòa nhà và thiết bị mới, việc này có thể giúp chỉ ra rằng Bắc Hàn có kế hoạch tiếp tục thử nghiệm NT nữa hay không.

Hình ảnh vệ tinh có thể không hữu ích nếu Bắc Hàn thiết lập một địa điểm thử nghiệm NT mới. Nước này có nhiều ngọn núi khác có thể sử dụng cho mục đích này. Nhưng nếu như vậy, Bắc Hàn cũng không thể giấu được bất kỳ hoạt động thử nghiệm nào dưới lòng đất, vì các chấn động địa chấn sẽ bị phát hiện.

Việc Bắc Hàn sẵn lòng tháo dỡ cơ sở thử NT ở Punggye-ri có thể chỉ ra nước này tin rằng các chương trình NT của mình đã đạt đến sự phát triển hoàn thiện và việc thử nghiệm toàn diện không còn cần thiết nữa. Việc này cũng có thể chỉ là bước sơ khai hướng tới việc phi NT hóa, vì chương trình vũ khí NT của Bắc Hàn vượt xa sự tồn tại của một cơ sở thử nghiệm NT.

Bắc Hàn có một loạt các cơ sở cho phép tinh luyện uranium và plutonium – các vật liệu phân hạch cần thiết để chế tạo vũ khí NT. Trong số này có một số mỏ uranium, cũng như các máy ly tâm, lò phản ứng NT và các thiết bị tái chế tại cơ sở chế tạo NT chính – Yongbyon.

Ngoài ra, Bắc Hàn có hệ thống vận chuyển vũ khí – một chương trình hỏa tiễn đạn đạo liên lục địa. Tuy nhiên, đầu năm nay, khi mối quan hệ giữa hai miền Nam Bắc trên bán đảo Triều Tiên ấm lên, Bắc Hàn tuyên bố ngưng tất cả các thử nghiệm phi đạn và NT.

Bắc Hàn, phi hạt nhân hóa
Các loại hỏa tiễn mà Bắc Hàn được cho là đang sở hữu

Năm 1994, sau một Thỏa thuận Khung, Bắc Hàn ngưng chương trình NT, đổi lại nước này nhận được nhiên liệu và hai lò phản ứng NT nước nhẹ. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đã thực hiện thành công các cuộc kiểm tra để xác minh rằng Bắc Hàn không chuyển hướng vật liệu NT sang sản xuất vũ khí.

Bắc Hàn, phi hạt nhân hóa

Tuy nhiên, cam kết của Bắc Hàn không thể không đảo ngược. Năm 2002, sau sự sụp đổ của thỏa thuận phi hạt nhân hóa, Bình Nhưỡng tuyên bố kích hoạt trở lại cơ sở chế tạo NT Yongbyon. Năm 2005, Bắc Hàn thừa nhận sản xuất vũ khí NT để ‘tự vệ’.

Bất kỳ thỏa thuận phi NT hóa nào trong tương lai sẽ đòi hỏi các cuộc kiểm tra bất ngờ được thực hiện. Việc phá hủy địa điểm thử nghiệm NT Punggye-ri có thể mất vài tuần, nhưng để xác minh Bắc Hàn có dỡ bỏ hoàn toàn các cơ sở chế tạo vũ khí NT hay không phải mất nhiều năm.

Và có rất nhiều cách khiến quá trình này có thể trở nên tồi tệ.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*